MANUEL VE ELEKTRİKLİ DİŞ FIRÇALARI

Dişlerin fırça ile temizlenebilecek üç yüzeyi olan vestibül,lingual/palatinal ve okluzal yüzeylerinin fırça kıl uçları ile eksiksiz buluşması sağlanmalı ve bu işlem yapılırken dişetlerine zarar verebilmeye çalışılmalıdır. Diş fırçaları gelişen teknolojiye uygun olarak çok çeşitlenmiştir.  Artık herhangi bir markete veya eczaneye diş fırçası almak için girildiğinde varolan diş fırçalarından hangisinin alınacağına karar vermek oldukça güçlenmiştir. Gerek artan firma gerekse çeşit sayısı rafların daha dolu olmasını sağlamaktadır. Varolan çeşitleri kimisi farklı fırçalama tekniklerine uygun üretilmiş, kimi yaşam maratonunda diş fırçalama için ayrılmış kısa süreli en etkin şekilde değerlendirmek amacı ile bir diğer kısmı ise çocukları özendirmek üzere üretilmiştir. Seçiminizi yaparken Dişhekiminizin yönlendirmesini mutlaka göz önünde bulundurmanız gerekmektedir.

            Temizleme esnasında fırça kıl uçları dişlerin yüzeyleri ile tam buluşmalı ve mekanik sürtünme kuvveti diş yüzeylerine dik açıyla iletilebilmelidir. Bu buluşmayı en iyi sağlayabilecek diş fırçası, kıl uçları aynı düzeyde biten, açılı sapa sahip olmayan düz saplı fırçalardır. Diş fırçasının başının küçük olması kıl uçlarının yuvarlatılmış olması da istenen özelliklerdir. Küçük fırçalar, büyük fırçalara oranla daha fazla bölgeye ulaşabileceğinden tercih edilirler.

İdeal ve klinik olarak etkinliği ortaya konmuş fırçalar;

• Kısa ve küçük başlı
• Kıl uçları aynı seviyede
• Düz saplı
• Orta sertlikte

 Olan fırçalar şeklinde tanımlanabilir. Ekonomik kaygılarla piyasaya sürülmüş olan iyi görünümlü fırçaların etkinlik anlamında bahsedilen ideal fırçalara bir üstünlüğü yoktur. Aynı şekilde daha özel ve etkin cihazlarmış gibi sunulan elektrikli diş fırçalarının da manuel fırçalara bir üstünlüğü yoktur. Mekanik temizleme etkinlikleri manuel fırçalardan farklı değildir. Bu tür fırçalar maniplasyon yeteneği zayıf kişilerde, hasta refakatçilerinin işini kolaylaştırmak için yatan hastalarda ya da mental yetersizliği olan bireylerde önerilebilir. Diş fırçalama işlemi sabah ve akşam olmak üzere günde 2 defa yapılmalıdır. Diş fırçalandıktan sonra dilin de fırçalanması önerilmektedir. Dil normal diş fırçaları ile fırçalanabilirken i bu işlem için özel olarak üretilmiş dil fırçaları da mevcuttur. 

      Diş fırçalamayı daha kolay hale getirilebilmesi için bu fırçalara alternatif olarak şarjlı veya pilli diş fırçaları üretilmiştir. İlk kullanım alanları el becerisi zayıf olan bireyler, çocuk hastalara, zihinsel özürlü bireylere yönelik olan bu diş fırçaları , günümüzde tüm bireylere yönelik olarak kullanımdadır.

      Diş fırçasının yenilenme zamanı bireylere göre ve kullanım sekline göre değişiklik gösterecektir. Genel kural olarak, fırça kaidesi ile kılların yaptıkları açı geniş açı halini almaya başladığında fırçanın değişme zamanı gelmiştir  denilebilir.

      Diş fırçalama esnasında izlenen bulantı çok sayıda hastada karşılaşılan bir durumdur. Bulantı refleksi;beynin , ağızda yabancı cisim varken ağızdan nefes alınması sonucu geliştirdiği bir olaydır.

Geliştirilmesinde 2 yol önerilir:

1-Derin bir nefes alınarak ağza fırçanın yerleştirmesi ve tekrar nefes alana dek fırçalanabildiği kadar yüzeyin fırçalanıp ikinci nefesin fırça ağzından çıkarıldıktan sonra alınması. Bu işleme her seferinde belli bir bölge temizlenecek şekilde devam edilmesi

2-Fırçalama işlemi esnasında,ağızda fırça varken ağzından nefes alınmayarak, nefes alma işleminin burun yoluyla yapılması ( bu yol burnu ile ilgili solunum problemi olmayan kişiler için önerilebilir.)

Arayüz temizlik araçları

      Ara yüzeylerdeki MDP’nin kaldırılmasından dişipi, kürdan ve arayüz fırçası sorumludur. Diğer fırçamız diş ara yüzeylerine giremez, girse de bizim istediğimiz mekanik sürtünme kuvvetini dik olarak diş yüzeylerine iletme prensibini gerçekleştiremez, kıllar ara yüzeylere paralel hareket ederek yüzeyleri süpürmez sıyırır.

Diş ipi

      Dişlerin fırça ile temizlenemeyen 4.ve 5. yüzeyleri için kullanılan bir malzemedir. Hastanın ağzında taşıdığı restorasyonların durumuna, diş aralarının büyüklüğüne ve dişlerin yerleşimine göre çeşitli özellikteki diş iplerinden uygun görülen diş ipi önerilir. İki dişin arasındaki  boşlukların özelliklerine ve bireylerin tercihine göre mumlu, mumsuz,mentollü,florürlü,süngerli diş ipleri kullanılabilir. Kullanım esnasında ipin kontrollü kullanılmaması,papillalarda travmaya neden olacağından özellikle başlangıçta,alışkanlık gelişinceye kadar dikkatli davranılmalıdır. Tarvma ihtimali göz önüne alındığında çok ince liflerin bir araya gelmesi ile oluşmuş olanlar plastik bant şeklinde olanlara tercih edilmelidir.

Dişipi kullanımı

• 35-40 cm.uzunluğunda ip kesilir,orta parmaklara sarılır ve arada 1 cm kalacak şekilde baş ve işaret parmaklarıyla tutulur(eller birbirine yakın tutulmalı ve kullanılacak diş ipi kısa bir bölüm olmalıdır ki hareket,kontrollü bir şekilde yüzeylere iletilebilsin)
• İnterdental papili zedelememek için yavaş bir şekilde ileri-geri hareketlerle kontak noktasından dikkatle geçirilir ve dişeti oluk tabanına yerleştirilir.
• Diş yüzeyini iyice sarması sağlanarak,dişetinden insizale olacak şekilde 5-6 darbeyle temizlik yapılır.
• Girilen boşluğa komşu her iki diş yüzeyi de (mesial ve distal)temizlenir.
• Sonraki diş arasında ipin temizlik bölümü kullanılarak işlem tekrarlanır.

Sabit protez kullanan bireylerde superfloss adı verilen , bu iş için özel imal edilmiş ürün kullanılabilir.

Dişipi uygulamanın dişleri fırçalamaktan ayrı düşünülemeyeceğini, bu işin günlük yaşantı içine sokularak daha rahat yapılabileceği ve bunun için ayrıca bir zaman harcanması gerekmediği ısrarla bireyler anlatılmalı.

Kürdan

Diş aralarını interdental papillanın doldurmadığı durumlarda kullanılır. Yanlış ve uygunsuz kullanımlarda kırılabilmesi, dişetine batması, abse oluşturması söz konusu olabilir. Kontak noktasını temizleme şansı yoktur. Esnekliği yüksek olanları, kızılağaçtan yapılmış olanları ve tükürük emiciliği yüksek olanları tercih edilir. Günümüzde, özellikle arayüz fırçalarının yaygınlaşmasıyla birlikte çok fazla kullanımı yoktur.

Arayüz Fırçaları

İçbükey diş ara yüzeylerinde, diş ipi ile yeterince temizlemenin yapılamadığı durumlarda tercih edilirler. Plastik veya metal saplara yerleştirilen farklı büyüklüklerde ve çaplardaki fırça başlarından oluşur. Alev uçlu, silindirik ,konik gibi tipleri vardır. Diş aralarına ve protez altlarına ileri geri hareketlerle uygulanırlar.

 Dişler gibi ağızdaki sabit ve hareketli protezler de temizlenmelidir. Ağızda yapılan her türlü sabit restorasyon mekanik temizlik araçlarının uygulanmasına izin verecek şekilde planlanmış olmalıdır.

Dil Tarağı

Dil ve üzerindeki girintili çıkıntılı alanlar mikroorganizmalar için elverişli yerleşim bölgeleridir. Burada üreyen ve uçucu sülfür bileşikleri oluşturarak ağız kokusuna neden olan mikroorganizmalardan dil temizlenerek kurtarılmalıdır.

Dil ;diş fırçası veya bu iş için üretilmiş özel dil tarağı kullanılarak temizlenebilir.

Ağız gargaraları

Kimyasal ajanlar mekanik temizlik olmadan tek başlarına yeterli etkinliğe sahip değillerdir. Tüm kimyasal ajanlar özel durumlarda ve sınırlı süreyle, sadece mekanik temizliğe destek oluşturma amacıyla kullanılmalıdır. Pek çok kişi dişetlerinde meydana gelen rahatsızlıklar veya ağız kokusu nedeniyle ağız gargaralarından fayda beklemektedir. Ancak düşünüldüğü gibi gargaralar plağı yok edemezler ve birincil olarak dişetlerinin iyileşmesini de sağlayamazlar. Bu gargaralar içerdikleri antiseptik maddeler ile bakteri sayısını azaltabilir ve ağız kokusunu bastırabilirler. Ağız gargaralarını daha çok operasyonlardan sonra kullanımı tercih edilmektedir. Çünkü bu gargaralar iki haftadan daha çok süreli kullanılamaz. Aksi taktirde ağız içinde boyalanmalara , metalik tada ve mikroorganizmalara karşı direnç oluşturmasına neden olabilir. Ağız gargaralarının kullanımı diş hekimi tarafından önerildiği şeklde olmalıdır.

Diş macunları

Diş macunları diş yüzeylerini temizlemeye yardım eden ve fırçalama işlemini kolaylaştıran maddelerdir. Dişlerin fırçalanması esnasında fırçanın meydana getirdiği mekanik etki ile bakteriyel plak uzaklaştırılmaktadır. Kullanılan diş macunları fırçalamada tamamen yardımcı bir rol üstlenmektedir. Diş macunları , reklamlarda ve marketlerde içerdikleri maddelerin özellikleri öne çıkarılarak beyazlatıcı,extra koruma özellikli, ağız kokusunu giderici,çürük önleyici veya dişeti hastalıklarına ve dişeti çekilmelerine etkili macunlar olarak tüketicinin kullanımına sunulmaktadır. Bu tanıtımlar pazar payını arttırmak amaçlıdır ve bilimsel olarak gerçeği tam olarak yansıtmamaktadır. İçerdikleri maddelere ve bu maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine bağlı olarak değişik amaçlara yönelik diş macunları bulunmaktadır. Bunlardan aşındırıcı etkiye sahip iri grenli diş macunları kullanılmamalıdır. Diş macunu kullanımında esas prensip;diş fırçasının kullanımı için elverişli ortam yaratma, ağıza ferahlık vermek ve içerdiği florür türü maddeler ile dişlere destek sağlamaktır. Ancak aşırı diş hassasiyetlerinde kullanılan yoğun florür veya hidroksiapatit içerikli diş macunlarının kullanımı sonucunda diş hassasiyetlerinin gerilediği öne sürülmektedir.

            Macun olabildiğince az miktarda (leblebi büyüklüğü örnek olarak verilebilir) olmalı, fırça kılları arasına iyice yayılarak ve kuru olarak fırçalama işlemine başlanmalıdır.

            Tüm bunların yanında diş fırçalama alışkanlığının küçük yaşlarda kazanılması gerektiğinden , çocuklar için üretilmiş hoş renklere ve tada sahip diş macunları da piyasada mevcuttur.,